“Hugo Tobar jest twórcą Kinezjologii Neuroenergetycznej (Neuroenergetic Kinesiology, NK) i NK Institute, a także autorem, edukatorem i badaczem. W swojej pracy zgłębia złożone zależności między mózgiem, ciałem, emocjami i ludzką świadomością. Łącząc wykształcenie inżynierskie, zainteresowanie filozofią Wschodu i niemal trzy dekady badań nad reakcjami człowieka na stres, opracował nowe modele pomagające zrozumieć, jak organizm przystosowuje się do stresu oraz jak te przystosowania wpływają na zdrowie, zachowanie i samopoczucie.

W tym ekskluzywnym wywiadzie Hugo opowiada o drodze, która doprowadziła go do stworzenia Kinezjologii Neuroenergetycznej, o rozwoju modelu Głębokości Reakcji Obronnych (Defensive Depth Framework) oraz o wnioskach, które zainspirowały go do napisania książek The Four Stages of Stress i Principles of Energy Kinesiology. Mówi również o ukrytych wzorcach przewlekłego stresu, związkach między neuronauką a tradycyjnymi podejściami energetycznymi oraz o swojej przewodniej filozofii: „Siła polega na uczynieniu nieznanego znanym”.

Co zainspirowało Cię do stworzenia Kinezjologii Neuroenergetycznej? Jak Twoja droga od inżynierii do studiowania filozofii Wschodu wpłynęła na tę decyzję?

Moja droga rozpoczęła się w 1982 roku, kiedy w wieku 20 lat przeprowadziłem się do Ekwadoru i rozpocząłem studia inżynierii lądowej. Później kontynuowałem naukę w Melbourne, gdzie zafascynowała mnie filozofia Wschodu, szczególnie nauki Sathya Sai Baby. Z czasem zrozumiałem, że inżynieria nie jest moją drogą. Po podróżach po Ameryce Środkowej i Południowej oraz prowadzeniu firmy Blue Meanies, sprzedającej koszulki farbowane metodą tie-dye, spędziłem trzy lata — od 1992 do 1995 roku — w indyjskich aśramach i tybetańskich klasztorach. Studiowałem tam filozofię, medytację i metody pracy ze zdrowiem.

Po raz pierwszy zetknąłem się z kinezjologią w aśramie w Bengaluru. Później, podczas pobytu w aśramie w Lucknow, doświadczyłem czegoś, co mogę opisać jedynie jako boską inspirację. W głowie wyraźnie usłyszałem głos: „Wróć do Australii i studiuj kinezjologię”.

Posłuchałem tego polecenia i w latach 1996–1997 ukończyłem dwuletni dyplomowy kurs w Melbourne. Podczas szkolenia dr Charles Krebs dostrzegł w jednej z oryginalnych technik, którą zaprezentowałem, przełomowe rozwiązanie. Zachęcił mnie, żebym rozwijał własne metody.

Co ciekawe, moje wykształcenie inżynierskie ostatecznie stało się podstawą mojego podejścia. Sposób, w jaki NK wykorzystuje akupresurę, określam jako „inżynierię ludzkich systemów energetycznych”. Chodzi o zastosowanie systematycznego, strukturalnego myślenia do złożonych zależności w ludzkich systemach energetycznych. Ta perspektywa nadal kieruje moją międzynarodową działalnością dydaktyczną i rozwojową, szczególnie współpracą z IAK w Niemczech.

W książce The Four Stages of Stress przedstawiasz model Głębokości Reakcji Obronnych. Co doprowadziło Cię do wyróżnienia tych czterech etapów?

Książka The Four Stages of Stress powstała jako rozwinięcie klasycznego, trzyetapowego modelu Hansa Selyego. Dodałem do niego Etap 0, który nazywam „obroną na żądanie” (Defence on Demand). Oznacza on stan, w którym mechanizmy obronne są dostępne, kiedy ich potrzebujemy, zamiast pozostawać stale aktywne.

Pierwsza myśl pojawiła się, gdy dostrzegłem związek między czterema etapami stresu a czterema możliwymi reakcjami w teście mięśniowym wskaźnikowym (Indicator Muscle Testing, IMT). Nawiązywałem przy tym do pionierskich prac George’a Goodhearta i Richarda Utta. Po raz pierwszy opublikowałem tę koncepcję w 2010 roku, w podręczniku do mojego kursu wprowadzającego Principles of Kinesiology.

Kinezjologię postrzegam przede wszystkim jako system zarządzania stresem, w którym równoważenie kinezjologiczne polega na ujawnianiu i rozpraszaniu stresu. Test mięśniowy wskaźnikowy pozwala badać reakcje na stres w ramach tego podejścia.

Kilka lat później, podczas pisania podręcznika Principles of Energy Kinesiology, zrozumiałem, że badanie stresu stało się centralnym elementem mojej pracy. To zainspirowało mnie do napisania książki The Four Stages of Stress.

W trakcie pisania rozwinąłem model Głębokości Reakcji Obronnych w spójny model fizjologiczny. Połączyłem w nim reakcje autonomicznego układu nerwowego, funkcje obronne kolumn istoty szarej okołowodociągowej (PAG) oraz kolejne poziomy aktywacji obronnej. To, co zaczęło się od obserwacji dotyczącej testu mięśniowego wskaźnikowego, przerodziło się w znacznie szersze rozumienie ludzkich reakcji na stres.

Czym podejście Kinezjologii Neuroenergetycznej do związku między mózgiem, ciałem i emocjami różni się od innych metod kinezjologicznych?

Jednym z moich najważniejszych osiągnięć ostatnich 20 lat jest badanie związku między stanami energetycznymi a emocjami, a mówiąc dokładniej — zachowaniem. W Kinezjologii Neuroenergetycznej zakładamy, że struktury energetyczne, takie jak meridiany, czakry i Pięć Elementów, mogą znajdować się w stanie równowagi, niedoboru energii lub nadmiaru energii. Każdemu z tych stanów mogą towarzyszyć inne wzorce emocjonalne i behawioralne. Na przykład meridian Wątroby wiąże się z określonymi zachowaniami, które zależą od jego stanu energetycznego.

Kolejnym ważnym obszarem rozwoju jest moja praca nad Ścieżkami Neuroemocjonalnymi. Łączy ona neuronaukę afektywną Jaaka Pankseppa i obwody emocji związane z przetrwaniem z kinezjologią. Techniki akupresurowe oparte na tych obwodach zacząłem rozwijać w 1999 roku. Późniejsze studia przypadków opisywały zmiany w zmienności rytmu zatokowego serca.

Kinezjologię postrzegam przede wszystkim jako system ujawniania i rozpraszania stresu. Struktury energetyczne wykorzystywane podczas równoważenia dostarczają informacji o charakterze tego stresu. Na przykład praca z systemem STRACHU może wskazywać na wzorzec stresu związany ze strachem, a praca z czakrą gardła — na stres dotyczący komunikacji.

To jakościowe rozumienie stresu uzupełnia mój model Głębokości Reakcji Obronnych, który określa głębokość aktywacji obronnej na podstawie czterech strategii przetrwania — od zaangażowania i rozluźnienia po wycofanie i oszczędzanie zasobów. Razem te podejścia pozwalają badać zarówno naturę stresu, jak i związane z nim strategie obronne.

Co Twoim zdaniem najczęściej błędnie rozumiemy w kwestii reakcji organizmu na długotrwały stres?

Myślę, że największym nieporozumieniem jest przekonanie, że długotrwały stres to po prostu nagromadzone napięcie lub zmęczenie, które można cofnąć odpoczynkiem. W rzeczywistości organizm przechodzi złożone zmiany fizjologiczne, a niektóre z nich mogą znacznie utrudniać powrót do równowagi.

W moim modelu Głębokości Reakcji Obronnych przejście z Etapu 2 — oporu — do Etapu 3 — wyczerpania — następuje po przekroczeniu tego, co nazywam Progiem Oszczędzania. W tym momencie dominująca strategia przetrwania zmienia się z walki i oporu na wycofanie i oszczędzanie zasobów. Powrót wymaga przekroczenia Progu Ponownej Aktywacji, co może być znacznie trudniejsze.

Jest to ściśle związane z allostazą — procesem, dzięki któremu organizm przystosowuje się do wyzwań — oraz obciążeniem allostatycznym, czyli skumulowanym fizjologicznym kosztem długotrwałego przystosowywania się.

Hormony stresu, takie jak adrenalina i kortyzol, są ważne, ale warto przyjrzeć się także metabolizmowi hormonów tarczycy. W szczególności zmiany w proporcji aktywnej trójjodotyroniny (T3) i odwrotnej T3 mogą dostarczać informacji o przystosowaniu metabolicznym, choć ich interpretacja kliniczna pozostaje przedmiotem dyskusji.

Zrozumienie tych przejść, a także stabilności odczuwania sygnałów z wnętrza ciała i zdolności do regeneracji, pomaga wyjaśnić, dlaczego osobom doświadczającym wypalenia lub długotrwałej traumy trudno wrócić do równowagi nawet wtedy, gdy pierwotne czynniki stresujące już osłabły.

Gdzie widzisz największe możliwości i wyzwania związane z łączeniem neuronauki i tradycyjnych podejść energetycznych do dobrostanu?

Największym wyzwaniem jest to, że kinezjologia i podejścia energetyczne często bywają uznawane za pseudonaukę. Uważam, że powinniśmy wyjść poza samą debatę i naukowo badać mechanizmy, które mogą za nimi stać.

Jedna z głównych idei obecnych w obu moich książkach brzmi: „test mięśniowy jest zdarzeniem neurologicznym”. Manualne testowanie mięśni powstało w fizjoterapii i ortopedii, zanim George Goodheart włączył je do kinezjologii stosowanej. Później rozwinęły się takie podejścia jak Touch for Health i Applied Physiology, które uwzględniają tradycyjne koncepcje energetyczne.

W mojej pracy proponuję, że test mięśniowy wskaźnikowy można rozumieć poprzez mechanizmy neurologiczne związane z obwodami afektywnymi Jaaka Pankseppa, kolumnami istoty szarej okołowodociągowej (PAG) i moim modelem Głębokości Reakcji Obronnych. To wciąż proponowany model, który wymaga potwierdzenia w badaniach empirycznych.

Ciekawym punktem odniesienia jest akupunktura medyczna. Badania wykazały udział mechanizmów neurologicznych związanych z ciałem migdałowatym. W badaniach nad przeciwbólowym działaniem akupunktury wskazano również rolę receptorów adenozynowych A1 oraz wykazano, że zahamowanie rozkładu adenozyny może przedłużać ulgę w bólu w modelach zwierzęcych.

Wraz z moją współpracowniczką Darią Kovalchuk zaproponowaliśmy Kinezjologię Neurologiczną, opartą na tych hipotezach neurologicznych. Opublikowaliśmy badanie dotyczące lęku w ogarniętej wojną Ukrainie. Trwają też przygotowania do kolejnych badań nad interwencjami NK z wykorzystaniem zwalidowanych kwestionariuszy psychologicznych.

Moim zdaniem największa szansa polega na zastąpieniu założeń hipotezami, które można sprawdzić, oraz rzetelnymi badaniami.

Jakie wczesne sygnały mogą wskazywać, że ktoś przechodzi od codziennego stresu do bardziej utrwalonego stanu zaburzonej regulacji?

Codzienny stres jest normalną częścią życia. W moim modelu Głębokości Reakcji Obronnych Etap 0 — faza regulacji — oznacza „obronę na żądanie”: możemy uruchomić reakcje obronne, gdy są potrzebne, a po ustąpieniu stresora wrócić do regulacji. Przejściowe wejście w Etap 1, czyli fazę aktywnej obrony, jest więc zdrową reakcją adaptacyjną.

Sygnały ostrzegawcze pojawiają się, gdy zaczynamy przekraczać to, co nazywam Progiem Czujności — granicę między Etapem 1 a Etapem 2, czyli oporem. Układ nerwowy przestaje wówczas reagować przede wszystkim na bieżące wyzwania, a coraz częściej działa w oczekiwaniu na utrzymujące się zagrożenie.

Może się to przejawiać na kilka sposobów. Autonomiczny układ nerwowy może przejść w stan długotrwałej czujności, przez co trudniej się rozluźnić i odzyskać siły. Może zmienić się organizacja ruchu, pojawiają się wtedy uporczywe napięcie mięśni, niepokój ruchowy lub postawa obronna. Mogą też nasilić się trudności w kontaktach z innymi — zmienić się mimika, ton głosu, sposób komunikacji i zdolność do swobodnego budowania relacji.

Ważnym pojęciem jest tu neurocepcja, wprowadzona przez Stephena Porgesa w ramach teorii poliwagalnej. Opisuje ona, jak układ nerwowy — poza naszą świadomą kontrolą — ocenia, czy otoczenie jest bezpieczne, czy zagrażające. W moim modelu Głębokości Reakcji Obronnych zakładam, że kiedy oczekiwanie zagrożenia staje się trwałe, układ nerwowy coraz częściej organizuje swoje działanie wokół reakcji obronnych, nawet w sytuacjach, które mogą być względnie bezpieczne.

Kluczowym sygnałem ostrzegawczym nie jest samo doświadczanie stresu, lecz stopniowa utrata elastyczności potrzebnej, by powrócić do stanu regulacji.

Jak można zacząć rozpoznawać i zmieniać wzorce stresu, które stały się częścią codziennego życia?

Rozpoznanie własnych wzorców stresu może być zaskakująco trudne, zwłaszcza gdy głęboko zakorzeniły się jako strategie przetrwania. W moim modelu Głębokości Reakcji Obronnych jest to trudniejsze po przekroczeniu Progu Czujności i wejściu w Etap 2 — opór — a jeszcze trudniejsze po przekroczeniu Progu Oszczędzania i wejściu w Etap 3 — wyczerpanie.

Pod wpływem długotrwałego stresu dostęp do funkcji kory przedczołowej — między innymi funkcji wykonawczych, elastyczności poznawczej i autorefleksji — może być ograniczony. Oznacza to, że właśnie te zasoby neurologiczne, których potrzebujemy, by rozpoznać i zmienić swoje zachowanie, mogą być mniej dostępne wtedy, gdy najbardziej ich potrzebujemy.

W tym miejscu ważna staje się moja koncepcja Mechanizmów Przetrwania Psychiki. Archetypy rozumiem jako wzorce zachowania, które mogą przekształcić się w strategie radzenia sobie z postrzeganym zagrożeniem.

Dobrym punktem wyjścia jest przyjrzenie się trzem elementom tych wzorców: wrażeniom — temu, jak postrzegamy i interpretujemy doświadczenia; kompensacjom — zachowaniom, które przyjmujemy, by radzić sobie z postrzeganym zagrożeniem; oraz korzyściom — często nieuświadomionym zyskom, które utrwalają dane zachowanie.

Kiedy uświadamiamy sobie te wzorce, możemy zacząć dostrzegać, że strategia przetrwania, która kiedyś nam służyła, stała się przeszkodą w przystosowaniu, dobrym samopoczuciu i rozwoju osobistym.

W Twojej filozofii pojawia się zdanie: „Siła polega na uczynieniu nieznanego znanym”. Co ono dla Ciebie znaczyło w trakcie kariery?

Tę filozofię zawdzięczam Denise Crundall, niezwykłej nauczycielce rozwoju osobistego, z którą uczyłem się podczas szkolenia kinezjologicznego pod koniec lat 90. Denise nauczyła mnie ufać intuicji i wewnętrznej wiedzy. Często powtarzała: „Siła polega na uczynieniu nieznanego znanym” oraz „Weź odpowiedzialność”.

Jedną z jej najważniejszych lekcji było to, że prawdziwy nauczyciel nie może sprawić, by ktoś zrozumiał samego siebie. Możemy natomiast stworzyć przestrzeń, w której ludzie odkryją własne rozumienie. Ostatecznie odpowiedzialność za zmianę należy do danej osoby. John Thie, twórca Touch for Health, wyraził podobną myśl: „Nie możesz zmienić nikogo innego; możesz zmienić tylko siebie”.

Denise zmarła w 2002 roku, ale jej wpływ pozostał bardzo silny. W 2010 roku, kiedy konsultanci marketingowi poprosili mnie o opracowanie hasła dla NK Institute, spontanicznie powiedziałem: „Uczyń nieznane znanym”. Poczułem, jakby przemawiała przeze mnie Denise.

Z biegiem lat ta filozofia wpłynęła na rozwój mojego Trójdzielnego Modelu Świadomości i Uważności Emocjonalnej oraz Trójdzielnego Modelu Neurologicznego Doświadczenia Emocjonalnego.

Celem kinezjologii nie jest dla mnie wyłącznie rozpraszanie stresu. Chodzi również o ujawnianie tego, co wcześniej pozostawało poza naszą świadomością, i tworzenie przestrzeni dla zrozumienia, odpowiedzialności oraz znaczącej zmiany.

Po niemal trzech dekadach badania stresu i ludzkiej świadomości — jaką najważniejszą myśl chciałbyś przekazać czytelnikom?

Najważniejsza myśl jest taka: weź odpowiedzialność za własną zmianę. Nikt nie może zrobić tego za Ciebie, ale to nie znaczy, że musisz radzić sobie samodzielnie. Nie bój się prosić o pomoc, zwłaszcza gdy stres staje się przytłaczający.

Chcę, by ludzie rozumieli, że stres jest przede wszystkim mechanizmem przetrwania. Nasze strategie obronne rozwijały się w toku ewolucji ssaków i pomagały naszym przodkom przeżyć w środowisku, w którym fizyczne zagrożenia były częścią codzienności. Strategie te obejmują zarówno elastyczne angażowanie się i reagowanie na wyzwania, jak i walkę, opór, wycofanie oraz oszczędzanie zasobów.

Często mówię, że nasza niezwykła kora przedczołowa jest zarazem najlepszym przyjacielem i największym wrogiem. Umożliwia nam myślenie, rozumienie i samoświadomość na wyjątkowym poziomie, ale te same zdolności poznawcze mogą podtrzymywać nasze trudności poprzez nieustanne myślenie, zamartwianie się i rozpamiętywanie. Możemy utknąć we wzorcach przetrwania, które trwają długo po tym, jak pierwotne zagrożenie zniknęło.

Dlatego moja filozofia — „Uczyń nieznane znanym” — nadal jest dla mnie tak ważna. Rozpoznając nieświadome strategie przetrwania i biorąc odpowiedzialność za własne reakcje, tworzymy możliwość znaczącej zmiany.”

Brainz.Magazine 12.11.2026